مردم عراق در دهه دوم قرن بيستم نقش بسيار مهمى ايفا كردند و تا حد زيادى رهبرى جنبش را در دست داشتند . در اين ميان ، مىتوان به نقش برجسته آيت‌الله ميرزا محمدتقى شيرازى « 1 » و سيد ابوالقاسم كاشانى « 2 » ، اشاره كرد . در اينجا مىخواهيم نقش و تأثير ايرانيان را در بازسازى آرامگاه امام على ( ع ) از دو جنبه تاريخى و هنرى بررسى كنيم . البته بررسى كامل جنبه هنرى ، به پژوهش‌هاى باستان‌شناسانه محوطه حرم مطهر بستگى دارد . ولى با اين حال ، نوشته‌هاى تاريخى تا اندازه‌اى سير جنبه هنرى آن را آشكار مىسازد . به‌طور كلى مىتوان گفت كه ايرانيان از دوران صفويه تا عصر حاضر ، به‌جز دوره حكمرانى ديلميان ، مرقد مطهر امام على ( ع ) را توسعه داده و بازسازى كرده‌اند كه در اينجا به گزيده‌اى از مهم‌ترين اقدامات عمرانى ايرانيان در نجف اشرف اشاره مىكنيم : 1 . عضدالدوله ديلمى در اواخر قرن چهارم ه . ق تصميم گرفت تا بزرگ‌ترين بنا را در نجف اشرف بسازد . « 3 » عضدالدوله در روز دوشنبه ، 26 جمادىالاولى سال 371 ه . ق به زيارت بارگاه اميرمؤمنان ( ع ) رفت تا افزون بر زيارت ، از روند ساخت‌وساز آن عمارت باخبر شود و نيازهاى مجاوران مرقد مطهر را فراهم نمايد تا به مرور زمان به شهرى آباد تبديل گردد . 2 . علاءالدين در سال 666 ه . ق / 1267 م دستور داد كنار آرامگاه امام على ( ع ) قلعه‌اى براى ساكنان ساخته شود . « 4 » 3 . شاه عباس صفوى ضمن زيارت آن مرقد در سال 1033 ه . ق ، دستور داد حرم مطهر ، گنبد و صحنش را بازسازى نمايند . او رواق‌ها را با فرش‌هاى

--> ( 1 ) . ايشان متولد 1258 ه . ق / 1221 ه . ش در شيراز بود كه عليه حاكمان انگليسى عراق حكم جهاد داد . ( 2 ) . ايشان پس از هجرت به ايران ، در مبارزات عليه استعمار نقش مهمى داشت . ( 3 ) . دائرة المعارف الاسلامية الشيعية ، حسن الأمين ، ج 21 ، ص 417 . ( 4 ) . قبر و ضريح امام على ( ع ) ، صلاح مهدى فرطوسى ، ص 281 .